Daha iyi bir dünya vizyonunun nasıl gerçeğe dönüştüğünü ve bu nedenle nasıl güçlü bir umut sağladığını gösteren bir dile ve hikayelere ihtiyacımız var; bir gecede değil, yavaşça, bazen görünmez bir şekilde ve çoğu zaman büyük aksiliklere rağmen.
Christof Mauc
Çelişkiler, Olasılıklar Ve Ütopyalar Arasında kültür sanat projesi, 2014’te maden faciasından sonra akademik çabaların merkezi olan Soma’daki kömürden çıkış, yenilenebilir enerjiye geçiş sürecini “çevre adaleti” kavramı etrafında ele alırken, Soma’ya yakın konumda bulunan Bergama ve Ayvalık’ta açılan yenilenebilir enerji santrallerinin yerele olan etkisini “mülksüzleştirme” kavramı etrafında transdisipliner bir yöntemle ele alarak tartışıyor.
Neoliberal politikalar, kırsal kesimde yaşayanların tarımdan kömür madeni işçiliğine geçtiği ilk dönüşümü yönlendirerek, sosyal ve çevresel etkilere pek aldırış etmeden endüstrinin büyümesini sağladı. İkinci dönüşüm ise yaklaşan bir olasılığa işaret ediyor: yerel kömürlü termik santrallerin kapanması ve Türkiye'nin kömürden çıkış politikalarını benimsemesi halinde madenciliğin azalacağı sinyali. Ancak kömüre bağımlı yerel topluluklar için bu durum varoluşsal bir soruyu da beraberinde getiriyor: Kömürden çıkışın gerçekleşmesi halinde onlara ne olacak? Böyle bir geçişi hafifletmek, çevresel ve sosyal adaleti vurgulayan, bölgeye göre uyarlanmış etkili ve katılımcı stratejilerden geçiyor. Ancak iklim değişikliği kaygıları nedeniyle kömürden yenilenebilir enerjiye geçişte karşılaşılan küresel zorluğun bir mikro kozmosunu temsil eden Soma’da ne ölçüde adil bir dönüşümün olacağı henüz belli değil.
Bölgeye çok yakın bir konumda ve Manisa’daki Soma Termik Santrali’nin kirlettiği havanın etkisi altında olan İzmir, Bergama ve Balıkesir Ayvalık’ta ise sayıları kontrolsüz şekilde giderek artan güneş enerji santralleri (GES) ve rüzgar enerji santralleri (RES) ile köylülerin tarım ve hayvancılık yaptıkları tarlaları ve meraları ellerinden alınıyor. Bu durum iklim değişikliği ile mücadele adına yapılanların çevresel adaletsizlikleri derinleştirme riskine işaret ediyor ve çevresel adaleti merkezi alan bir enerji dönüşümünün imkanlarını tartışmayı zorunlu hale getiriyor.
Kömürden çıkış, yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinin mekânsal olarak iç içe geçtiği, fakat bu dönüşümün yarattığı çelişkilerin görünür kılınmadığı coğrafi kesitte yer alan Soma, Bergama ve Ayvalık’da gerçekleşen proje, paneller ve söyleşilerle bölge üzerine üretilen akademik bilgiyi yerele taşırken; projenin sergileri çelişkiler arasında başka bir olasılığın imkanını arıyor, akademik ve aktivist tartışmalara sanatın perspektifinden bakıyor. Sanat atölyeleri, film gösterimleri, kamusal alan ve mekan sergileri, çocuklar ve gençlerle bölgede yapılacak atölye çalışmaları ile genişleyen katılımcı bir yol izleyen proje, sanatsal ve kültürel çalışmaların sosyal aktivizmle kesiştiği bir alanda hareket ediyor.
Akademinin ve yerel toplulukların katılımıyla gerçekleşecek paneller ve söyleşilerle tartışma ve diyalog zemini açmayı ve yereldeki aktörleri bir araya getirmeyi hedefliyor. Kültür sanat faaliyetleriyle ise konuya farklı yönlerden bakmayı amaçlıyor.
Kasım 2025'te başlayan proje, Temmuz sonuna kadar Soma, Bergama ve Ayvalık’ta gerçekleşiyor.
“… her çağ, bir sonrakini düşlemekle kalmaz, ama düş kurarak uyanışı da zorlar.”
Walter Benjamin
