Soma’dan Bergama’ya uzanan hat: Enerji dönüşümünün çelişkileri kültür sanatla tartışılacak

29.05.2026 - Fikir Gazetesi

Fotoğraf: Yücel Tunca

“Çelişkiler, Olasılıklar ve Ütopyalar Arasında” projesi; Soma, Bergama ve Ayvalık hattında kömürden çıkış, yenilenebilir enerji, çevre adaleti, emek ve mülksüzleşme tartışmalarını sergiler, forumlar, film gösterimleri ve panellerle kamusal alana taşıyor.

Türkiye’nin enerji dönüşümü tartışmalarının merkezindeki Soma, Bergama ve Ayvalık hattında yeni bir kültür-sanat ve kamusal tartışma projesi başlıyor. “Çelişkiler, Olasılıklar ve Ütopyalar Arasında” başlıklı proje; kömürden çıkış, yenilenebilir enerjiye geçiş, çevre adaleti, emek, mülksüzleşme ve toplumsal hafıza gibi başlıkları sanat, akademi ve yerel deneyimlerle birlikte ele alıyor.

Ne Yerde Ne Gökte Derneği tarafından yürütülen ve Avrupa Birliği destekli CultureCIVIC Kültür Sanat Destek Programı kapsamında gerçekleştirilen proje; 5–7 Haziran tarihleri arasında Soma ve Bergama’da sergiler, film gösterimleri, forumlar ve panellerle kamusal alana taşınacak.

Kömür sonrası geleceğin tartışması

2014 Soma Maden Faciası’nın ardından bölge yalnızca bir yas ve adalet mücadelesinin değil, enerji politikaları ve “adil dönüşüm” tartışmalarının da merkezlerinden biri haline geldi. “Çelişkiler, Olasılıklar ve Ütopyalar Arasında” projesi de tam bu dönüşüm alanına odaklanıyor.

Proje; Soma’daki kömürden çıkış süreciyle Bergama ve Ayvalık çevresinde yoğunlaşan rüzgâr ve enerji santrallerini aynı bütünün parçaları olarak ele alıyor. Bir yanda fosil yakıt ekonomisinin bıraktığı ağır yıkım, diğer yanda “yeşil dönüşüm” adı altında ortaya çıkan yeni mülksüzleşme biçimleri… Programın temel sorusu, bu dönüşümün kimler için nasıl bir gelecek kurduğu.

Paneller ve söyleşiler aracılığıyla bölgede uzun süredir üretilen akademik bilgi yerel kamusallıkla buluşturulurken; sergiler ve sanatsal çalışmalar da yalnızca mevcut çelişkileri görünür kılmakla kalmıyor, başka ihtimaller üzerine düşünme alanı açmayı hedefliyor.

Atölyelerden saha ziyaretlerine uzanan süreç

Kasım 2025’te başlayan proje kapsamında sanatçılar, akademisyenler ve çocuklarla çok katmanlı çalışmalar yürütüldü. Sanatçı ve akademisyen Seçkin Aydın’ın yürüttüğü “Anlatılmamış Hikâyeler” atölyesi; “yavaş umut” ve “yavaş şiddet” kavramlarını artivizm çerçevesinde tartışmaya açtı.

Çocuklarla gerçekleştirilen “Bana Bi Enerji Geldi!” yaratıcı drama atölyesinde ise enerji kavramı gündelik hayat ve performatif ifade üzerinden ele alındı. Atölye çalışmaları Duygu Aslan ve Umut Aslan yürütücülüğünde gerçekleştirildi.

“Adil Bir Dönüşüm İçin Düşünme Araçları” başlıklı seminerlerde çevre adaleti, mülksüzleşme ve politik ekoloji başlıkları öne çıktı. Hande Paker çevre adaleti üzerine, Fikret Adaman mülksüzleşme üzerine sunum yaparken; Gökçe Yeniev enerji dönüşümünü politik ekoloji perspektifinden değerlendirdi.

Nisan 2026’da gerçekleştirilen saha ziyaretlerinde sanatçılar Soma’daki Eynez kömür sahası, açık ocak maden bölgeleri ve termik santral çevresini ziyaret etti. Bergama’da ise rüzgâr enerji santrallerinin yoğunlaştığı Koyuneli bölgesinde incelemeler yapıldı.

Soma’dan Bergama’ya yayılan etkinlik programı

Projenin üç günlük programı 5 Haziran Dünya Çevre Günü’nde Bergama Kültür Merkezi’nde başlayacak. Soma, Bergama ve Ayvalık’tan çocukların çalışmalarından oluşan “Başka Bir Dünya” resim sergisinin ardından “Enerji Coğrafyaları: Toprak, Emek ve Yeşil Çelişkiler” paneli gerçekleştirilecek.

Panelde Rotterdam Erasmus Üniversitesi’nden Prof. Dr. Murat Arsel, İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden Fırat Genç ve sanatçı Zekiye Buğurcu konuşmacı olarak yer alacak.

Aynı gün Odeon Pergamon Kültür Sanat Alanı’nda küratörlüğünü Günseli Baki’nin yaptığı “İhtimal Eşikleri” sergisi açılacak. Sergide Berna Dolmacı, Hakan Kırdar, Selin Atik, Sezgi Abalı, Talha Demiral, Tunca Subaşı, Yücel Tunca ve Zekiye Buğurcu’nun proje kapsamında ürettiği çalışmalar yer alıyor.

6 Haziran’daki Soma programı ise Yücel Tunca’nın “Bir Coğrafyanın Z Raporu” sergisiyle başlayacak. Ardından yönetmen Hadika Beliz’in “Türkiye’nin Aynası: Soma” belgeseli gösterilecek. Günün sonunda düzenlenecek “Soma’da Emek, Enerji ve Gelecek” paneline Çetin Erkankan, Gökçe Yeniev ve Hülya Çeşmeci Cengiz katılacak; moderatörlüğü Fikret Adaman üstlenecek.

7 Haziran’daki kapanış programında ise yönetmen Ümit Kıvanç’ın “16 Ton” filmi gösterilecek. Program, bölgedeki sivil toplum örgütlerinin katılımıyla gerçekleştirilecek kapanış forumuyla sona erecek.

Soma’nın hafızasından geleceğin tartışmasına

Projenin dikkat çeken bölümlerinden biri de Soma Maden Faciası’nın yıldönümü için hazırlanan “13 Mayıs: Tanıklığın Ötesi” sergisi oldu. Belgesel fotoğrafçı Yusuf Aslan’ın çalışmalarından oluşan sergi, Soma’yı yalnızca geçmişte yaşanmış bir felaket olarak değil; toplumsal, politik ve duygusal etkileri bugüne taşınan süreklileşmiş bir şiddet alanı olarak ele alıyor.

“Çelişkiler, Olasılıklar ve Ütopyalar Arasında” projesi de tam bu nedenle yalnızca bir kültür-sanat etkinliği değil; Türkiye’de enerji dönüşümünün nasıl bir toplumsal gelecek yaratacağı sorusunu kamusal alana taşıyan çok katmanlı bir tartışma zemini kuruyor.

Devamını okumak için...